Aan de hand van de belevenissen van het gezin Van Reede – een vader, een moeder en hun zoon – laat Luc Panhuysen zien hoe de dagelijkse praktijk eruitzag, maar ook hoe de Republiek zichzelf opnieuw uitvond. De moeder, Margaretha Turnor (1613-1700), bevond zich in de eindeloze stroom vluchtelingen die hun heil zochten in het laatste stukje Nederland dat nog veilig leek: Holland. De vader, Godard Adriaan baron van Reede (1621-1691), heer van Amerongen, was ambassadeur in Berlijn. Daar vervulde hij de meest enerverende opdracht uit zijn lange loopbaan; de redding van de Republiek lag in zijn handen.

Hun enige kind, Godard heer van Ginkel (1644-1703), vocht als hoge officier mee in het kleine legertje van de prins van Oranje. De correspondentie van deze drie gezinsleden behoort tot de mooiste die uit de zeventiende eeuw is overgeleverd. We belanden met Margaretha achter de waterlinie in het door angst verlamde Den Haag. Over de schouder van Godard Adriaan volgen we de diplomatieke ontwikkelingen op de voet. Uiteindelijk maken we met Godard de wending ten goede mee, wanneer zich onder leiding van prins Willem III een militair wonder voltrekt.
Rampjaar 1672 beschrijft op indringende wijze de grootste crisis van de Gouden Eeuw, een jaar van zeventien maanden waarin Nederland ‘redeloos, radeloos, reddeloos’ heette.

Een vredelievend volk getuigt opnieuw van de veelzijdigheid en de brede belangstelling die kenmerkend zijn voor het werk van de bekende Leidse historicus H.L. Wesseling. De bundel bevat zowel kleine, columnachtige stukken als grotere artikelen, zoals die over vijftig jaar Europa en vijftig jaar Vijfde Republiek, waarin de laatste halve eeuw van de Europese respectievelijk de Franse geschiedenis de revue passeert. Ook het koloniale verleden komt aan bod. De problemen van de huidige oorlog in Afghanistan worden vergeleken met die waarmee de koloniale veroveraars in de negentiende eeuw werden geconfronteerd. De verwerking van het koloniale verleden in Namibië krijgt eveneens aandacht.
Een aanzienlijk deel van Een vredelievend volk ten slotte is gewijd aan algemene vraagstukken betreffende de geschiedschrijving, het historisch onderwijs, het streven naar een historische canon, de relaties tussen geschiedenis en wijsbegeerte, de historische biografie en dergelijke.

In 1609 arriveerde de Engelse ontdekkingsreiziger Henry Hudson met het VOC-schip de Halve Maen bij het eiland Manna Hattan. De Nederlandse kolonisten die na hem kwamen, stichtten er in 1625 in opdracht van de West-Indische Compagnie de stad Nieuw-Amsterdam. Dat werd de hoofdstad van de kolonie Nieuw-Nederland, gelegen in het stroomgebied van de Hudson. Na de verovering van de kolonie door de Engelsen in 1664 werd Nieuw-Amsterdam omgedoopt in New York.
Over de stichting van Nieuw-Amsterdam was lange tijd weinig bekend. Dat veranderde toen in 1910 in Amsterdam de Van Rappard-documenten ter veiling werden aangeboden. Een medewerker van het veilinghuis, Frederik Casparus Wieder, ontdekte dat deze waardevolle en tot dan toe onbekende documenten informatie bevatten over de ontstaansgeschiedenis van Nieuw-Amsterdam. Ze maakten onder meer duidelijk welke instructies de kolonisten hadden gekregen. In 1925 publiceerde Wieder de Van Rappard-documenten onder de titel De stichting van New York in juli 1625. In zijn uitvoerige inleiding schetst Wieder haarfijn de wording van Nieuw-Amsterdam. Van het oorspronkelijke fort, de huizen en de verdedigingswal van de stad is niets meer terug te vinden, maar wie goed kijkt naar de oude kaarten die Wieder in zijn boek opnam, ontdekt dat beroemde New Yorkse straten zoals Broadway en Wallstreet al in de zeventiende eeuw door Nederlandse kolonisten zijn uitgezet.
Heruitgave van deel 26 (oorspronkelijk uit 1925) in de reeks 'Werken van de Linschoten-Vereeniging'

In het dagboek van Hélène Berr, dat de periode bestrijkt van 7 april 1942 tot 15 februari 1944, volgen we het leven van een Joods meisje uit een gegoede familie in bezet Parijs.

Aanvankelijk beschrijft Berr hoe ze geniet van het studentenleven en haar studie aan de Sorbonne, de wandelingen door Parijs en haar beginnende liefde voor Jean Morawiecki. Maar algauw wordt die ogenschijnlijke zorgeloosheid verstoord. Door de anti-Joodse verordeningen van de bezetter wordt het leven van Hélène en de mensen in haar omgeving steeds meer ingeperkt en nemen de dreiging en eenzaamheid toe.
Uiteindelijk wordt het dagboek een manier om haar ervaringen te delen met haar verloofde Jean, die Frankrijk heeft verlaten om zich aan te sluiten bij de Vrije Fransen van generaal de Gaulle. ‘Ik weet’, schrijft Hélène, ‘waarom ik dit dagboek bijhoud, ik weet dat ik wil dat Jean het krijgt als ik er niet ben wanneer hij terugkomt. Ik wil niet weggaan zonder dat hij alles weet wat ik in zijn afwezigheid heb gedacht.’

Aan het vredige bestaan van Simone Veil (1927) komt een eind als ze begin 1944 in Nice, samen met haar moeder en zuster, wordt gearresteerd en naar Auschwitz wordt getransporteerd. Simone en haar zuster overleven het vernietigingskamp, maar hun moeder overlijdt vlak voor de bevrijding. Terug in Frankrijk probeert Simone haar leven weer op te pakken. Ze trouwt met Antoine Veil, gaat rechten studeren, krijgt drie kinderen en gaat in het gevangeniswezen werken.

Met ingehouden woede beschrijft ze de schandalige toestanden in de Franse gevangenissen, die zij tijdens haar inspectiereizen ontdekt. Het doorzettingsvermogen waarmee zij hervormingen tot stand probeert te brengen, kenmerkt het verdere verloop van haar carrière. Als minister van Volksgezondheid weet zij, ondanks fel verzet, een wet door te voeren waarbij abortus gelegaliseerd wordt. Dit wordt een van haar bekendste wapenfeiten. Later wordt zij voorzitter van het Europees Parlement. In 2008 ontvangt zij, samen met Kofi Anan, de Noord-Zuidprijs, de mensenrechtenprijs van de Raad van Europa. Een leven is het verhaal van een bewonderenswaardige vrouw, een eminente voorvechtster in de strijd voor emancipatie en tegen discriminatie.

Sinds 1945 zijn meer dan een half miljoen Nederlanders uit de voormalige koloniën aangekomen. Samen met hun kinderen gaat het om meer dan 6 procent van de huidige Nederlandse bevolking.
Dit boek gaat over deze nieuwkomers – Indische Nederlanders en Molukkers, Surinamers en Antillianen – en hun strijd om een goede plaats in de Nederlandse samenleving. Via allerhande sociale, politieke en religieuze organisaties probeerden zij zich in de Nederlandse samenleving te verankeren.
Naarmate de multiculturele samenleving meer onder vuur kwam te liggen, is echter steeds vaker beweerd dat migrantenorganisaties de integratie alleen maar belemmerden. Ten onrechte, maakt Bosma duidelijk, die organisaties waren en zijn juist onmisbaar.
Terug uit de koloniën schetst een even levendig als grondig beeld van de geschiedenis van de postkoloniale migranten in Nederland, hun organisaties en hun betekenis in de multiculturele samenleving die Nederland is geworden.

Ulbe Bosma is senior onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (iisg). Hij is medeauteur van onder meer De oude Indische wereld en De geschiedenis van Indische Nederlanders. Terug uit de koloniën is het tweede deel in de serie Postkoloniale geschiedenis in Nederland.

‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.’
Het is het bekendste en eerste advies voor nieuwe inwoners van Nederland. Maar wat is nu gewoon, en wat gek? Buitenlanders staan vaak voor onoplosbare raadsels. Wanneer geef je een hand, en wanneer zoen je? Waarom mag je zomaar drugs kopen, maar geen dakkapel bouwen? Waarom zijn buren beter dan verre vrienden, en hoe gedraag je je als je bij Nederlanders thuis bent uitgenodigd?

In Waar zijn de bitterballen? verklaart Annette Birschel geschreven en ongeschreven regels en culturele gebruiken van het land van molens en multinationals. Hoe leven en werken Nederlanders en hoe voeden ze bijvoorbeeld hun kinderen op? Ze gaat natuurlijk ook op zoek naar de baas van de polder en het geheim van de typisch Nederlandse gezelligheid.
Waar zijn de bitterballen? is niet alleen een praktische handleiding voor al die buitenlanders die in Nederland (willen) werken en wonen, maar ook voor Nederlanders die meer willen weten over hun eigenzinnige volkje in de polder, dat zo gewoon lijkt te zijn en toch net iets gekker is dan de rest van de wereld.

Haar naam was Catharina Mulder, maar in de wandeling werd ze Kaat Mossel genoemd. In een uiterst tumultueuze periode in de geschiedenis van Rotterdam verwierf ze een plek in het collectieve geheugen van de stad, en vaak ook daarbuiten. Voor de patriotten was ze de icoon van het geminachte Oranjegemeen. De orangisten zagen in haar een slachtoffer van het politieke gekrakeel dat de jaren tachtig van de achttiende eeuw in de Republiek heeft beheerst.
In Kaat Mossel, helleveeg van Rotterdam beschrijft Eric Palmen deze roemruchte periode in de geschiedenis van Rotterdam. Hij duidt de invloed van de Verlichting op de sociale beeldvorming van het volk, onderzoekt de langetermijngeschiedenis van de culturele gebruiken die in het oproer een rol speelden en plaatst de verhouding tussen volk en elite – een bekend thema in de cultuurgeschiedenis – in een origineel onderzoeksperspectief. Het Rotterdamse oproer in 1783 en 1784 komt daarmee in een nieuw licht te staan.

Eric Palmen (1965) studeerde af in de maatschappijgeschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij is coauteur van Geschiedenis van Dordrecht, 1572-1813 en Met uitzicht op Europa. Palmen publiceerde over de partijstrijd tussen de patriotten en de orangisten in de jaren tachtig van de achttiende eeuw en over Rotterdamse wooncultuur in de negentiende eeuw.

Den Haag ligt op het kruispunt van verschillende landschappen. Dit zeer gevarieerde gebied, bestaande uit veen, klei en duinen, is tot stand gekomen aan het einde van de laatste ijstijd. Al in de steentijd trokken de eerste bewoners naar de duinen om zich op de hoge ruggen van de strandwallen te vestigen. De strandwallen leveren dan ook regelmatig nieuwe archeologische ontdekkingen op. Bijvoorbeeld een bijzonder grafveld uit de steentijd in de wijk Ypenburg, Romeinse mijlpalen, gevonden aan het Oosteinde en een vroegmiddeleeuws wapengraf op Solleveld.
Het boek behandelt opgravingen en vondsten van de prehistorie tot in de nieuwe tijd. Niet alleen het recentste onderzoek naar de eerste kustbewoners, maar ook de boeren op Bronovo uit de bronstijd en de Cananefaten uit de Romeinse tijd komen aan bod. Daarnaast wordt er uitgebreid stilgestaan bij de bewoningssporen die de Friezen en Franken in de vroege middeleeuwen achterlieten. De bespreking van allerlei latere vondsten geeft bovendien een indruk van het leven in de middeleeuwse stad Die Haghe.

Ronald Havenaar toont zich in de eerste hoofdstukken van zijn nieuwe boek Eb en vloed - Europa en Amerika van Reagan tot Obama een pleitbezorger voor het beoefenen van 'mentaliteitsgeschiedenis', van waaruit men de recente en komende politieke gebeurtenissen moet trachten te begrijpen. Hij schetst daarom eerst zijn kijk op de grote mentaliteitsverschillen tussen de bevolkingen van Europa en de Verenigde Staten, voordat hij de wereldpolitieke geschiedenis van de afgelopen bijna 30 jaar behandelt. De lezer maakt natuurlijk uit in hoeverre hij Havenaars politieke analyse deelt. Met name aan de Europese lezer echter biedt zijn werk de mogelijkheid tot scherper inzicht in de mentaliteitsgeschiedenis van de VS, zodat hij voor zijn oordeel over het hoe en waarom van Obama's (komende) buitenlandse politiek mogelijk beter beslagen ten ijs komt.

In het boek worden de mooiste honderd tekeningen op ware grootte afgebeeld en van uitgebreid commentaar voorzien. Er zijn twee inleidende teksten voorzien, van Annemieke Hoogenboom en Jan Stroop, over de kunsthistorische en taalkundige aspecten van het dagboek van Andriessen.